Aanvechting van Europols gegevensoverdrachten naar derde landen

Europol kan niet vrijelijk persoonsgegevens delen met elk land. De Europol-verordening stelt strenge voorwaarden: de overdracht vereist een geldige operationele samenwerkingsovereenkomst, een adequaatheidsbesluit van de Europese Commissie, of een individueel bestuursbesluit over voldoende gegevensbeschermingswaarborgen. Europol heeft overeenkomsten gesloten met onder meer Albanië, Australië, Georgië, Israël, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Noorwegen, Zwitserland, Servië, Oekraïne, de VS en de VAE. De overeenkomst met Rusland werd in 2022 opgeschort.

Voor een persoon wiens gegevens in Europols databases staan, vormen gegevensoverdrachten een concreet risico: de gegevens kunnen nationale politiedatabases en bewakingslijsten in het thuisland voeden; ze kunnen worden gebruikt als basis voor een uitleveringsverzoek; ze kunnen leiden tot arrestatie bij grensoverschrijding; en ze kunnen zakelijke relaties schaden.

Ook al bestaat er formeel een samenwerkingsovereenkomst, betekent dat niet dat elke specifieke gegevensoverdracht rechtmatig is. Elke afzonderlijke overdracht moet noodzakelijk en proportioneel zijn voor een legitiem politiedoel.

De basis voor elke aanvechting is inzicht in wát precies is overgedragen en aan wie — dit wordt achterhaald via een toegangsverzoek dat specifiek de vraag naar overdrachten aan derde landen omvat. Europol is in principe verplicht aan te geven of gegevens zijn gedeeld met derden.

Blijkt een overdracht onwettig, dan kan een klacht bij de EDPS specifiek voor overdrachtszaken leiden tot het stopzetten van toekomstige overdrachten en tot de oproep aan de ontvangende autoriteit om de reeds ontvangen gegevens te verwijderen. In spoedeisende situaties — als een overdracht naar een land waar u vervolging riskeert op handen is — is een verzoek om voorlopige maatregelen de aangewezen route om de overdracht tijdig te stoppen.

De gevolgen van een onwettige overdracht kunnen ernstig en moeilijk terug te draaien zijn. Een preventieve strategie verdient altijd de voorkeur. Het vroegtijdig identificeren, aanvechten en indien mogelijk stoppen van onwettige overdrachten voorkomt dat de schade zich verspreidt in een wereldwijd netwerk van databases.

Neem onmiddellijk contact op als u zich in een situatie bevindt waar een gegevensoverdracht heeft plaatsgevonden of op handen is.